PHÒNG NGỪA CẬN THỊ HỌC ĐƯỜNG Ở TRẺ EM

Mỗi ngày đến trường, đôi mắt của trẻ phải liên tục thực hiện các hoạt động nhìn gần, nhìn xa, đọc sách, viết bài, quan sát bảng và tiếp nhận thông tin từ môi trường xung quanh. Khi thị lực bị ảnh hưởng, việc học tập và sinh hoạt của trẻ cũng có thể gặp nhiều khó khăn. Trong số các tật khúc xạ thường gặp ở lứa tuổi học đường, cận thị là vấn đề ngày càng được quan tâm. Người bị cận thường nhìn rõ vật ở khoảng cách gần nhưng khó nhìn rõ vật ở xa. Ở trẻ em, cận thị có thể xuất hiện trong những năm đi học và tiếp tục thay đổi theo quá trình phát triển của cơ thể.

PV: Thưa bác sĩ, từ thực tế thăm khám và điều trị, cận thị học đường hiện nay đang đặt ra những vấn đề gì đáng lưu ý đối với thị lực của trẻ?

BS: Một số vấn đề đáng lưu ý từ thực tế thăm khám và điều trị là:

Tình trạng trẻ hóa độ tuổi mắc bệnh và tỷ lệ cận thị ngày càng gia tăng: Thời điểm khởi phát cận thị thường từ độ tuổi 6-14 tuổi, nhưng hiện nay có xu hướng xuất hiện sớm hơn, có thể từ 4-6 tuổi do lạm dụng thiết bị điện tử và thiếu hoạt động ngoài trời.

Trẻ không tự nhận biết được triệu chứng, không biết cách diễn đạt dẫn đến việc phát hiện thường bị chậm trễ.

Tốc độ tăng độ nhanh, dẫn đến thách thức trong quản lý và kiểm soát độ cận: Nhiều phụ huynh vẫn xem việc cắt kính đơn thuần là đủ, chưa áp dụng các biện pháp kiểm soát cận thị chuyên sâu.

Cận thị nặng có thể dẫn đến các biến chứng nặng nề ở đáy mắt như thoái hóa võng mạc, bong võng mạc, đe dọa thị lực lâu dài.

PV: Thưa bác sĩ, trước thực tế đó, nếu muốn chủ động bảo vệ thị lực cho trẻ, cha mẹ cần bắt đầu quan tâm đến những vấn đề nào trong học tập và sinh hoạt hằng ngày?

BS: Trẻ thường chưa biết cách diễn đạt hoặc chưa ý thức về thị lực kém nên vai trò của bố mẹ là yếu tố then chốt để phát hiện sớm. Cần đưa trẻ đi khám ngay khi thấy các biểu hiện :

– Nheo mắt,  nghiêng đầu nhìn xa, ngồi sát tivi, cúi gằm khi đọc sách

– Thường xuyên dụi mắt , than đau đầu chóng mặt

– Chép bài sai

Các biện pháp tối ưu môi trường học tập và sinh hoạt:

– Về ánh sáng và tư thế:

+ Sử dụng ánh sáng vàng dịu nhẹ, không gây lóa

+  Giữ khoảng cách từ mắt đến sách vở 30-40 cm với máy tính tối thiểu 60cm

+ Trẻ ngồi thẳng lưng tránh nằm đọc sách hoạc nằm nghiêng

– Thói quen sinh hoạt:

+ Áp dụng nguyên tắc 20-20-20: nhìn gần 20 phút nhìn xa 20 feet (6mét) trong 20 giây

+ Hạn chế thời gian dùng thiết bị điện tử ít hơn 2 tiếng/ngày

+ Cho trẻ vận động ngoài trời ít nhất 2 tiếng mỗi ngày.

PV: Bên cạnh việc điều chỉnh thời gian nhìn gần, việc cho mắt được nghỉ và tăng cường hoạt động ngoài trời có ý nghĩa như thế nào? Cha mẹ nên tổ chức những hoạt động này ra sao để trở thành thói quen thường xuyên của trẻ, thưa bác sĩ?

BS: Việc cho mắt nghỉ và tăng cường hoạt động ngoài trời có vai trò rất quan trọng, bên cạnh kiểm soát thời gian nhìn gần. Cha mẹ có thể tạo thói quen cho trẻ:

– Cho mắt nghỉ đều đặn:  sau khi trẻ học tập hoặc sử dụng màn hình trẻ nên nhìn xa thay đổi khoảng cách nhìn cho mắt.

– Duy trì thời gian hoạt động ngoài trời hằng ngày: khuyến khích trẻ vận động chơi thể thao, duy trì thành thói quen, lối sống.

– Cha mẹ đồng hành cùng con tham gia các hoạt động vui chơi giải trí, các hoạt động ngoài trời .

Mục tiêu: Coi việc nghỉ mắt, vận động ngoài tự nhiên là một phần cuộc sống

PV: Những thói quen trên có ý nghĩa trong việc phòng ngừa. Nhưng nếu trẻ đã có dấu hiệu bất thường hoặc được xác định có vấn đề về thị lực thì cách theo dõi sẽ như thế nào, thưa bác sĩ? Và khi đó thì cha mẹ cần dựa vào những thay đổi nào để biết trẻ đã đến lúc đi kiểm tra lại.

BS: Khi trẻ có dấu hiệu bất thường về mắt hoặc thị lực, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa mắt để được kiểm tra toàn diện phát hiện sớm và xử lý kịp thời nếu có.

Nếu đã xác định trẻ có vấn đề về thị lực, bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng và  nguyên nhân, sau đó sẽ lập lịch tái khám để theo dõi tiến triển và điều chỉnh khi cần.

PV: Vậy, với những trẻ đã được xác định cận thị và có nguy cơ tăng độ, hiện nay việc kiểm soát tiến triển cận thị được thực hiện như thế nào? Cha mẹ cần lưu ý gì khi lựa chọn và theo dõi các phương pháp này?

BS: Đối với trẻ được xác định có nguy cơ tăng độ nhanh, việc kiểm soát cận thị (KSCT) không còn là đeo kính nhìn rõ mà chuyển sang pháp đồ điều trị nhằm làm chậm sự dài ra của chiều dài trục nhãn cầu. Mục tiêu giảm nguy cơ cận thị nặng và các biến chứng võng mạc của cận thị cao.Các phương pháp KSCT hiện nay là :

– Dùng Atropine nồng độ thấp

– Dùng Ortho K đeo ban đêm

– Kính gọng KSCT

– Kính áp tròng mềm đa tiêu

– Liệu pháp ánh sáng đỏ

* Cha mẹ cần lưu ý:

+ Không có phương pháp tốt nhất cho mọi trẻ mà chỉ có phù hợp nhất cho từng trẻ dựa vào độ tuổi và tốc độ tăng cận.

+ Bác sĩ có thể phối hợp nhiều phương pháp KSCT

+ Lưu ý thời gian khám định kỳ phù hợp cho từng phương pháp

PV: Cuối cùng, nếu chỉ lựa chọn 3 việc thiết thực mà cha mẹ có thể bắt đầu ngay hôm nay để bảo vệ thị lực và hạn chế nguy cơ cận thị tiến triển ở trẻ, bác sĩ muốn khuyến cáo những việc gì?

BS: 3 việc cha mẹ cần làm ngay hôm nay:

-Tăng thời gian hoạt động ngoài trời mỗi ngày

– Áp dụng quy tắc 20-20-20 khi nhìn gần

– Khám mắt định kỳ và đeo kính đủ số.

PV: Xin cảm ơn bác sỹ!

Ths. Bs. Nguyễn Ngọc Trâm

Phó trưởng khoa Khám bệnh- Cấp cứu – Bệnh viện Mắt Nam Định

Mai Hiền – Báo và phát thanh, truyền hình Ninh Bình